بیمارستان فارابی

Anterior Segment OCT یا به اختصار AS-OCT یک روش تصویربرداری غیرتماسی، با وضوح بالا (High-resolution) و مبتنی بر تداخل‌سنجی با نور کم‌همدوسی (Low-coherence interferometry) است. همان‌طور که در مباحث آموزشی دکتر احمد معصومی، استادیار گروه بیماری های چشم دانشگاه علوم پزشکی تهران و بیمارستان فارابی، تاکید شده است، تسلط بر تفسیر AS-OCT امروزه یکی از مهارت‌های ضروری برای دستیاران چشم‌پزشکی در تشخیص و مدیریت بیماری‌های قرنیه، گلوکوم و جراحی‌های عیوب انکساری به شمار می‌رود. بر اساس دستورالعمل های آموزشی آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (AAO)، در ادامه مهم‌ترین کاربردهای بالینی این تکنولوژی بررسی می‌شود.

اصول پایه‌ای و تفاوت‌های تکنیکی

دستگاه‌های AS-OCT معمولاً از طول موج‌های بلندتر (حدود ۱۳۱۰ نانومتر) نسبت به OCT شبکیه (حدود ۸۴۰ نانومتر) استفاده می‌کنند. این طول موج بلندتر باعث نفوذ بهتر نور از میان بافت‌های اسکلرا و لیمبوس شده و امکان تصویربرداری دقیق‌تری از زاویه اتاق قدامی را فراهم می‌کند. مدل‌های جدیدتر مبتنی بر تکنولوژی Swept-Source (SS-OCT) سرعت اسکن بالاتر و کیفیت تصویر بهتری را در اختیار جراح قرار می‌دهند.

کاربردهای کلیدی AS-OCT در کلینیک

۱. ارزیابی قرنیه (Corneal Assessment)

• پاکی‌متری و نقشه اپیتلیوم (Epithelial Mapping): AS-OCT قادر است ضخامت اپیتلیوم قرنیه را به دقت اندازه‌گیری کند. این ویژگی در تشخیص زودهنگام قوز قرنیه (Keratoconus) بسیار ارزشمند است، زیرا در این بیماران معمولاً اپیتلیوم بر روی مخروط نازک شده و در نواحی اطراف آن ضخیم می‌شود.
• بررسی اسکارها و کدورت‌های قرنیه: تعیین دقیق عمق درگیری استروما در اسکارها یا دیستروفی‌ها، به جراح کمک می‌کند تا بین انجام لیزر (PTK)، پیوند لایه‌ای قدامی (DALK) یا پیوند تمام‌ضخامت (PKP) بهترین تصمیم را اتخاذ کند.
• ارزیابی پس از جراحی‌های انکساری (LASIK/PRK): اندازه‌گیری ضخامت فلپ لیزیک و بررسی بستر استرومایی باقی‌مانده (RSB) جهت پیشگیری از اکتازی بسیار حائز اهمیت است.
• مدیریت پیوندهای لایه‌ای خلفی (DMEK/DSAEK): تصویربرداری از میزان چسبندگی گرافت به استرومای میزبان و تشخیص سریع جداشدگی گرافت (Graft detachment) در روزهای اولیه پس از عمل.

۲. ارزیابی زاویه و اتاق قدامی (Anterior Chamber & Angle)

• گلوکوم زاویه بسته (Angle-Closure Glaucoma): AS-OCT امکان مشاهده مستقیم و اندازه‌گیری کمی زاویه ایرودوکورنئال را در شرایط نوری مختلف (تاریکی و روشنایی) فراهم می‌کند. این ابزار در تشخیص تنگی زاویه، بررسی میزان اثربخشی ایریدوتومی محیطی با لیزر (LPI) و مشاهده چسبندگی‌های قدامی (PAS) کاربرد حیاتی دارد.
• اندازه‌گیری عمق اتاق قدامی (ACD): یک پارامتر مهم در محاسبات لنزهای داخل چشمی و ارزیابی ریسک گلوکوم.

فیلم آموزشی Anterior Segment OCT برای رزیدنت های چشم

۳. ارزیابی لنزهای داخل چشمی فاکیک (Phakic IOLs)

• بررسی Vault: در بیمارانی که لنزهای فاکیک (مانند ICL) دریافت کرده‌اند، فاصله‌ی بین سطح خلفی لنز و سطح قدامی لنز کریستالین بیمار (Vault) باید به دقت مانیتور شود. AS-OCT بهترین ابزار برای اندازه‌گیری این فاصله است تا از عوارضی نظیر آب‌مروارید (در صورت Vault کم) یا بلوک مردمکی (در صورت Vault زیاد) پیشگیری شود.

۴. تومورها و کیست‌های سگمان قدامی

• اگرچه سونوگرافی UBM (Ultrasound Biomicroscopy) به دلیل نفوذ عمیق‌تر از طریق بافت‌های رنگدانه‌دار برای ضایعات خلفی‌تر عنبیه ارجح است، اما AS-OCT با رزولوشن بالای خود ابزاری عالی برای افتراق کیست‌های اپیتلیال عنبیه از تومورهای سالید (Solid tumors) در نواحی قدامی‌تر محسوب می‌شود.

نکته بالینی برای رزیدنت‌ها:

همواره به یاد داشته باشید که نور OCT قادر به عبور از بافت‌های به شدت پیگمانته مانند اپیتلیوم پیگمانته عنبیه (IPE) نیست. بنابراین، برای بررسی دقیق ساختارهای خلف عنبیه (مانند جسم مژگانی یا تومورهای خلف عنبیه)، روش UBM همچنان استاندارد طلایی (Gold Standard) محسوب می‌شود و AS-OCT مکمل آن در بررسی سگمان قدامی است.